Toplumu birleştiren ve ortak paydada buluşturan spor, kimileri için yalnızca bir cümbüş aracıyken kimileri içinse büyük bir tutku ve aidiyeti temsil ediyor.
Başta futbol olmak üzere, voleybol ve basketbol üzere çeşitli spor çeşitleri, pek çok ülkede vatandaşların ağır ilgisiyle karşılaşıyor.
Çoğunlukla coşku ve cümbüş ortamı sağlayan spor karşılaşmaları, vakit zaman taraftarlar ortasında şiddet olaylarına da sahne oluyor.
Milyonlarca seyircinin hem ekran başından hem de stadyumlarda takip ettiği kimi maçlar, iki farklı taraftar kümesi ortasında arbedeyle ya da taraftarların atletlere, alana ve hakeme akınıyla sonuçlanabiliyor.
Fanatizmin saldırganlığa, Vandalizm’e ve şiddete dönüşen bu hali, “holiganizm” olarak isimlendiriliyor.
Sporun en kıymetli meselelerinden biri olarak bedellendirilen holiganizm, bilhassa 1960 ve 70’li yıllarda İngiltere’deki futbol maçlarında ağırlaştı. Taraftar şiddeti olarak tanımlanan bu olaylar, vakitle toplumsal bir meseleye dönüşerek tüm dünyaya yayıldı.
Holiganizmin tesirleri yalnızca spor alanlarıyla hudutlu kalmazken bu tıp hareketler, toplumu şiddet kültürüne daha yakın hale getiriyor.
Tarihte birtakım holiganizm olayları felaketle sonuçlandı
İngiltere’de temelleri 1940’lara dayanan holiganizm, 1946’da Bolton Wanderers ve Stoke City ekipleri ortasında yapılan futbol maçında 33 kişinin hayatına mal olurken 1971’de Ibrox Stadyumu’ndaki Celtic-Rangers maçında da 66 kişi, taraftar şiddeti sonucu öldü.
1973’te Bolton Wanderers ve Blackpool ortasında oynanan maçta aksi taraftarlar ortasında çıkan hengamede bıçaklanan 1 kişi hayatını kaybetti.
Milwall ve Luton Town ekipleri ortasında 1985’te oynanan FA Cup maçında yaşanan arbedeler sırasında çıkan yangın, 56 kişinin vefatıyla sonuçlandı. Tıpkı sene ülkenin önde gelen futbol kadrolarından Juventus ile Liverpool ortasında oynanan maç öncesinde çıkan taraftar hengamesinde 39 kişi ezilerek hayatını yitirdi.
1989’da FA Cup yarı final maçında çıkan ve “Hillsborough Faciası” olarak anılan şiddet olaylarında 97 taraftar hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı.
Öte yandan, Yunanistan’daki 7 Ağustos 2023’te yapılan maç sırasında çıkan taraftar arbedesi da vefatla sonuçlandı.
Başşehir Atina’da Yunan kadrosu AEK ile Hırvatistan’ın Dinamo Zagreb kadrosu ortasında oynanan UEFA Şampiyonlar Ligi 3. eleme çeşidi birinci maçı öncesinde taraftarlar ortasında çıkan hengamede 1 kişi aldığı bıçak darbeleri nedeniyle hayatını kaybetti, 6 kişi yaralandı.
“Kulüpler, şiddete yol açan etkenlerden kurtulmak istemiyor”
Kanada’daki Toronto Üniversitesinde vazife yapan sosyolog Dr. Öğretim Üyesi Daniel Sailofsky, hususla ilgili AA muhabirine değerlendirmede bulundu.
Sailofsky, birinci olarak İngiltere’deki futbol maçlarında ortaya çıkan ve çoğunlukla Avrupa ile bağlantılı bir olgu olarak kavramsallaştırılan holiganizmin tek bir tanımla sonlandırılamayacağını söyledi.
Çok taraftar reaksiyonlarını içeren holiganizmin çoklukla taraftarların birbirine uyguladıkları şiddetle ilişkilendirildiğini aktaran Sailofsky, bu şiddetin vakit zaman alandaki atletlere, antrenörlere, hakemlere ya da bariyerlere ve alana yönelik olduğunu belirtti.
Sailofsky, çok taraftarlığın birden fazla vakit şiddete yol açtığına fakat spor kulüplerinin bu durumdan mutlu olduğuna işaret ederek “(Spor kulüpleri) Taraftarların gruplarına mümkün olduğunca bağlı olmalarını istiyorlar. Zira kadrolarına bağlı, kadrolarını önemseyen, ekipleriyle yaşayıp gruplarıyla ölen daha fazla taraftar olduğunda onlar da daha fazla para kazanıyor.” dedi.
“Buradaki sıkıntılardan biri, liglerin ve kadroların çok taraftarlığı bastırmaya çalışmalarını sağlayacak teşviklerin bulunmaması.” diyen Sailofsky, bunun nedenlerinden birinin “şiddete yol açan asıl etkenlerden kurtulmak istenmemesi” olduğunu vurguladı.
Sailofsky, rakip ekipler ortasında yapılan maçlarda, holiganizme daha çok ortam oluştuğu değerlendirmesinde bulundu.
Sosyal faktörler holiganizm üzerinde etkili
Holiganizme yol açan esas nedenlerden birinin toplumsal faktörler olduğunu belirten Sailofsky, sporun etrafındaki beşerlerle yeterli münasebetler kuramayan, kendilerini bulundukları topluma yakın hissetmeyen, yaptıkları işten keyif almayan bireyler için daha manalı hale gelebildiğini belirterek “Spor, birçok insanın hayatındaki en değerli şey haline geliyor, sabahları uyanma nedeni oluyor ve bu yüzden insanlarda hakikaten ağır hisler uyandırıyor.” diye konuştu.
Sailofsky, futbol holiganizmi yahut rastgele bir spor şiddetiyle bağlantılı sıkıntıların, insanların kendilerini topluma “yabancılaşmış” hissetmeleri ve sporun bu mana boşluğunu doldurması sonucu oluşabildiğini aktararak insanlara spor dışında, bulundukları toplum içinde bağlanabilecekleri bir mana kazandırılması gerektiğini belirtti.
Holiganizm konusunda yapılması gereken bir öteki değişimin de daha eşitlikçi toplumlar haline gelinmesi olduğunu söz eden Sailofsky, “İnsanların mana, topluluk ve tatmine erişebildiği daha eşitlikçi toplumlara muhtaçlığımız var.” sözünü kullandı.
Sailofsky, ayrıyeten, toplumsal sınıf ve eğitim düzeyi üzere etkenlerin sporda şiddete neden olup olmadığı konusunda net datalara sahip olunmadığını lisana getirdi.
“Holiganizm yalnızca düşük gelirli yahut daha az eğitimli insanların yarattığı bir sorun üzere görünmüyor.” diyen Sailofsky, bilhassa Kuzey Amerika’daki spor etkinliklerinin epeyce maliyetli olduğunu ve bu etkinliklere seyirci olarak katılan şahısların toplumun daha yüksek gelirli bölümünden geldiğini söyledi.
Bir kültürel sorun olarak holiganizm
Sailofsky, holiganizme yol açan en önemli etkenlerden birinin de fazla alkol tüketimi olduğunun altını çizdi.
Kuzey Amerika’da neredeyse her spor kulübünün kumar şirketleriyle birden fazla iştirak ve sponsorluk muahedesi içinde olduğunu belirten Sailofsky, “Kumar ve alkolün daha fazla şiddet ve daha yüksek duygusal durumlara yol açan sıkıntılar olduğu düşünülüyorsa kadrolar ve ligler bu kuruluşlarla direkt paydaşlık kurmamalı.” değerlendirmesini yaptı.
Maç esnasında stadyumlarda her iki ekibin taraftarları için başka kısımların bulunması ya da alandaki güvenlik tedbirlerinin artırılması üzere liglerin ve spor kulüplerinin halihazırda gösterdiği uğraşların ehemmiyetine işaret eden Sailofsky, holiganizmin bu tedbirlerle çözülebilecek bir sıkıntıdan çok “çok daha büyük bir kültürel sorun” olduğunu vurguladı.
Sailofsky, “Sporu, hayatın öbür alanlarından farklı davranabileceğimiz bir yer olarak düşünmemeliyiz.” diye konuştu.
“Futbol bir tutku, kimlik ve hayat biçimidir”
İsminin açıklanmasını istemeyen, toplumsal medya platformu Instagram’daki “UltrasSociety” isimli taraftar ve holigan sayfasının yöneticisi de kendisinin makul bir gruptan fazla çok taraftarlık kavramına odaklı olduğunu belirtti.
Sporun, bilhassa de futbolun toplumu bir ortaya getirdiğini ve fanatik taraftarlarda derin hisler yarattığını belirten yönetici, “Futbol bir spordan çok daha fazlasıdır; bir tutku, kimlik ve ömür biçimidir.” sözünü kullandı.
Yönetici, fanatizm ve holiganizmin iki farklı kavram olduğunu vurgulayarak fanatizm “adanmışlık, sadakat, atmosfer ve takviye yaratmakla” ilgiliyken holiganizmin “şiddet ve çatışma” içerdiğini söyledi.
Holigan hareketleri konusunda medyanın çoğunlukla sorun odaklı olduğu değerlendirmesi yapan yönetici, “ultra fanların” birçoklarının ise sıkıntıyla değil, tutkuyla ilgilendiğini aktardı.
“Elbette şiddet olayları oluyor lakin bunlar holiganizm hareketinin tümünü tanımlamıyor.” sözünü kullanan yönetici, fanatizmin vakit zaman futbolun kendisinden daha değerli hale gelebildiğine işaret ederek “Tutkunun nedeni maç, lakin taraftar hareketi de kendi başına hayat kazanıyor.” dedi.
Holiganların sık sık olaylara karıştığını lisana getiren yönetici, bunun nedeninin “bela aramak değil, kendi kümelerini savunmak” olduğunu ileri sürdü.
Sayfa yöneticisi, “Ultra fanlar ekseriyetle yanlış anlaşılıyor. Birden fazla kişi onları sorun çıkaran şahıslar olarak görüyor, lakin aslında onlar destekledikleri kulüp için atmosfer, sadakat ve gelenek yaratan tutkulu taraftarlardır.” değerlendirmesini yaptı.
Maç esnasında rakip taraftarlar ortasında tansiyonun yükseldiği anlarda yapılması gereken en güzel şeyin sakin kalmak olduğuna dikkati çeken yönetici, “Futbol hislerle doludur lakin günün sonunda asıl sorun takviyedir, şahsî arbedeler değil.” diye konuştu.
UltrasSociety’nin yöneticisi, ayrıyeten taraftar şiddetinin önüne geçilmesi konusunda sportmenlerin da sorumluluğu olduğunu söyleyerek “Taraftarlarla daha fazla bağlantı kurabilir ve işi yalnızca yetkililere bırakmak yerine hürmet kültürünü teşvik edebilirler.” tabirlerini kullandı.
